Mahjong ZenMahjong, “hafızaya iyi gelen oyunlar” listelerinin değişmeyen adlarından biri. Peki bir mahjong tahtasının başında zihnimizde tam olarak ne oluyor, araştırmalar bu konuda ne söylüyor? Bu yazıda mahjongun hafızayı hangi yollarla çalıştırdığını, bilimsel çalışmaların neyi gösterip neyi göstermediğini ve oyundan en çok verimi almanın yollarını bulacaksın.
Mahjong oynarken hafızanda neler oluyor?
Bir mahjong tahtasına baktığında gözün önce tanıdık bir sembol arar. Diyelim ki bir turna gördün. Hemen ikinci bir iş başlar: tahtada başka turna var mıydı, varsa neredeydi? Bu sırada birkaç taşın yerini aklında tutar, yeni gördüklerinle karşılaştırır, uymayanları elersin.
Psikolojide bilgiyi kısa bir süre aklında tutup üzerinde çalışmaya çalışma belleği denir. Bir telefon numarasını yazana kadar aklında tutmak ya da alışveriş listesini kafandan geçirmek de aynı beceriyi kullanır. Mahjongda bu döngü her hamlede tekrarlanır: bak, hatırla, karşılaştır, karar ver. Bir bölüm boyunca bunu onlarca kez yaparsın. Oyunu hafıza açısından ilginç kılan da bu sürekli ve keyifli tekrardır.
Mahjongun çalıştırdığı beş zihinsel beceri
Çalışma belleği
Gördüğün taşların yerini birkaç saniye aklında tutup yeni gördüklerinle karşılaştırırsın.
Görsel-uzamsal hafıza
Yalnızca şekli değil, konumu da hatırlarsın: “yedi bambu sol üst köşedeydi.”
Tanıma belleği
42 farklı taşı tanımayı, birbirine benzeyenleri (üç ve dört bambu gibi) ayırt etmeyi öğrenirsin.
Seçici dikkat
Kalabalık bir tahtada aradığın sembole odaklanır, geri kalanını görmezden gelirsin.
Planlama
Hangi çifti önce alırsan hangi yolların açılacağını, birkaç hamle ilerisini düşünürsün.
Bunlar günlük hayatta da kullandığımız becerilerdir; mahjong onları oyunun içinde, keyifli bir tekrarla çalıştırır. Yine de bir oyunda gelişen becerinin günlük hayattaki başka işlere ne ölçüde aktarıldığı, bilim insanları arasında hâlâ tartışılan bir konudur.
Araştırmalar ne diyor?
Mahjong ve zihinsel işlevler üzerine yapılan çalışmaların çoğu Çin ve Hong Kong’da, yaşlı yetişkinlerle ve dört kişilik geleneksel masa mahjongu üzerinde yapıldı. Öne çıkan üç çalışma:
Hong Kong, 2006: hafıza testlerinde kazanım
Hafif ve orta düzey demans tanısı olan 62 yaşlı, 16 hafta boyunca haftada iki ya da dört kez masa mahjongu oynadı. Sayı dizisini hatırlama ve sözel bellek testlerinde belirgin kazanımlar görüldü; kazanımlar oyun bırakıldıktan bir ay sonra da sürüyordu. Ancak çalışmada mahjong oynamayan bir karşılaştırma grubu yoktu ve yazarlar çalışmayı “keşif niteliğinde” olarak tanımlıyor.
Kaynak: Cheng ve ark., 2006, International Journal of Geriatric Psychiatry
Çin, 2020: dikkat ve planlama testleri
Hafif bilişsel bozukluğu olan 56 yaşlı, 12 hafta boyunca haftada üç saat mahjong oynadı ya da günlük rutinine devam etti. Mahjong grubunda dikkat ve planlama gibi yürütücü işlevleri ölçen testlerde iyileşme görüldü; ancak iki grup arasındaki fark yalnızca günlük yaşam becerileri ölçeğinde anlamlı çıktı. Yazarlar örneklemin küçük olduğunu ve daha uzun takip gerektiğini belirtiyor.
Kaynak: Zhang ve ark., 2020, Frontiers in Neurology
Çin, 2024: on yıllık gözlem
65 yaş üstü 7.535 kişinin 2008–2018 verileri incelendi. Mahjong oynayanların bilişsel tarama testindeki puanları oynamayanlardan yüksekti; fark hatırlama ve dikkat bölümlerinde de görüldü. Bu gözlemsel bir çalışma: mahjongun bu farkı yarattığını değil, ikisinin birlikte görüldüğünü gösteriyor. Zihinsel olarak daha iyi durumda olanların mahjongu daha çok sürdürmesi de olası bir açıklama.
Kaynak: Zhu ve ark., 2024, Frontiers in Public Health
Bu çalışmalardan ne çıkarabiliriz?
Sonuçlar umut verici ama sınırlı: örneklemler küçük, katılımcılar çoğunlukla ileri yaşta ve bazı çalışmalarda karşılaştırma grubu yok. Araştırmacılar da daha büyük ve iyi kontrollü çalışmalara ihtiyaç olduğunu söylüyor. Kısacası mahjong, hafızayı ve dikkati kullanan, zihni meşgul eden bir oyun; ama bir tedavi ya da koruma yöntemi değil.
Mahjong Zen bir eğlence uygulamasıdır; tıbbi bir ürün değildir ve sağlıkla ilgili bir fayda vaat etmez. Hafızanla ilgili bir endişen varsa bir sağlık uzmanına danış.
Masa mahjongu ile tek kişilik mahjong
Araştırmalardaki masa mahjongu dört kişiyle oynanır: oyuncular taş çeker, atar, rakiplerin attığı taşları izler ve olasılık hesaplar. Sohbet ve arkadaşlık da oyunun parçasıdır. Mahjong Zen’deki Bağla ve Klasik 3D ise tek kişilik eşleştirme oyunlarıdır.
| Zihinsel iş | Masa mahjongu | Tek kişilik mahjong |
|---|---|---|
| Taşları tanıma | Var | Var |
| Görsel tarama ve eş arama | Var | Var, oyunun merkezinde |
| Konum hatırlama | Atılan taşları izleme | Tahtadaki eşlerin yerini hatırlama |
| İleriyi planlama | Var | Var |
| Olasılık hesabı | Var | Yok |
| Sosyal etkileşim | Var | Yok; tek başına, istediğin an |
Bu yüzden araştırma sonuçlarını doğrudan tek kişilik oyunlara taşımak doğru olmaz. Ama ikisi de aynı taşlar üzerinden tanıma, hatırlama ve planlama becerilerini kullanır.
Hafızayı daha çok çalıştıran oyun alışkanlıkları
- İpucuna hemen başvurma. Önce tahtayı kendin tara; ipucu son çare olsun. Kampanyadaki yıldız hedefleri de az yardımla bitirmeyi ödüllendirir.
- Eşleri hatırlayarak oyna. Bir taşı seçmeden önce aynı taşın diğer kopyalarının nerede durduğunu hatırlamaya çalış.
- Zorluğu yavaş artır. Dinginlik’ten (40 taş) başla, rahatladıkça Yeşim Bahçe (60) ve Obsidyen’e (84) geç. Daha çok taş, aklında tutman gereken daha çok konum demek.
- Klasik 3D’de katmanları aklında tut. Hangi taşın altında ne olduğunu hatırlamak, üç boyutlu dizilimlerde ayrı bir hafıza işidir.
- Her gün biraz oyna. Günün Bulmacası ile kısa ama düzenli bir alışkanlık, ara sıra yapılan uzun oturumlardan daha kolay sürdürülür.
- Acele etmeden oyna. Süre baskısı dikkati dağıtabilir. Zen modunda sakin bir tempoyla oynamak odaklanmayı kolaylaştırır.
Bu alışkanlıkları somut alıştırmalara dönüştürdüğümüz mahjong ile 7 hafıza alıştırması yazımıza da göz at.
Kuralları en kolay oynayarak öğrenirsin. Mahjong Zen ücretsiz ve reklamsız.
Sık sorulanlar
Mahjong hafızayı güçlendirir mi?
Mahjong; taşların yerini hatırlamayı, benzer taşları ayırt etmeyi ve ileriyi planlamayı sürekli gerektirir, yani hafızayı ve dikkati çalıştırır. Yaşlı yetişkinlerle yapılan bazı küçük çalışmalarda masa mahjongu oynayanların bellek ve dikkat testlerinde iyileşme görüldü; ancak bu çalışmalar sınırlı ve neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. En doğru ifade, mahjongun hafızayı çalıştıran keyifli bir oyun olduğudur.
Mahjong unutkanlığa iyi gelir mi?
Bu konuda kesin bir kanıt yok. Bazı araştırmalar mahjong gibi zihinsel olarak uyarıcı etkinliklerle bilişsel işlevler arasında ilişki bulsa da mahjongun unutkanlığı önlediği ya da tedavi ettiği gösterilmiş değil. Unutkanlık bir sağlık sorununun belirtisi olabilir; böyle bir durumda bir uzmana danışmak en doğrusudur.
Tek kişilik mahjong da hafızayı çalıştırır mı?
Evet. Tahtadaki eşlerin yerini hatırlamak, benzer taşları ayırt etmek ve hamleleri planlamak tek kişilik oyunlarda da her hamlede yapılan zihinsel işlerdir. Masa mahjongundaki sosyal etkileşim ve olasılık hesabı ise tek kişilik oyunlarda yoktur.
Günde ne kadar mahjong oynamalıyım?
Bilimsel olarak belirlenmiş bir süre yok. Kısa ve düzenli oyun, uzun ve seyrek oturumlardan daha kolay sürdürülür. Her gün bir Günün Bulmacası çözmek iyi bir başlangıçtır.
Kaynaklar
- Cheng ST, Chan AC, Yu EC. An exploratory study of the effect of mahjong on the cognitive functioning of persons with dementia. International Journal of Geriatric Psychiatry. 2006;21(7):611–617. doi:10.1002/gps.1531
- Zhang H, Peng Y, Li C, Lan H, Xing G, Chen Z, Zhang B. Playing Mahjong for 12 weeks improved executive function in elderly people with mild cognitive impairment. Frontiers in Neurology. 2020;11:178. doi:10.3389/fneur.2020.00178
- Zhu L ve ark. Longitudinal associations between the frequency of playing Mahjong and cognitive functioning among older people in China: evidence from CLHLS, 2008–2018. Frontiers in Public Health. 2024;12:1352433. doi:10.3389/fpubh.2024.1352433